W marcu 2026 r. opublikowano najnowszy projekt ustawy o kredycie konsumenckim, implementujący tzw. Drugą Dyrektywę o kredycie konsumenckim. Nowa wersja przepisów wprowadza istotne zmiany dla instytucji pożyczkowych, firm LendTech oraz banków – od rozszerzenia zakresu regulacji, przez nowe zasady oceny zdolności kredytowej, po dodatkowe obowiązki raportowe i nadzorcze.

Rozszerzenie zakresu ustawy o kredycie konsumenckim

Projekt znacząco rozszerza katalog umów objętych ustawą. Wprost wskazano, że regulacjom podlegać będą m.in. produkty typu „kup teraz, zapłać później” (buy now, pay later, BNPL) oraz umowy przewidujące odroczenie płatności za towary lub usługi.

Do zakresu ustawy włączono również:

• kredyty niezabezpieczone hipoteką przeznaczone na remont nieruchomości,
• konstrukcje zabezpieczeń polegające na przeniesieniu własności rzeczy na przedsiębiorcę,
• umowy zobowiązujące konsumenta do przeniesienia własności przedmiotu zabezpieczenia, w tym z upoważnieniem do jego sprzedaży lub ustanowieniem zastawu.

To rozszerzenie oznacza, że wiele modeli biznesowych dotychczas funkcjonujących poza reżimem ustawy znajdzie się pod ścisłą regulacją.

Sprzedaż łączona – utrzymanie dotychczasowego podejścia

Projekt nie zmienia zasadniczo definicji sprzedaży łączonej. Nadal oznacza ona oferowanie kredytu w pakiecie z innymi produktami lub usługami finansowymi, pod warunkiem że kredyt dostępny jest również bez nich.

Istotną zmianą jest natomiast usunięcie wcześniejszego zakazu oferowania towarów i usług niefinansowych w powiązaniu z kredytem. Jednocześnie utrzymano szeroką definicję usług finansowych, obejmującą usługi bankowe, kredytowe, ubezpieczeniowe, emerytalne, inwestycyjne i płatnicze.

Nowe zasady oceny zdolności kredytowej

Projekt doprecyzowuje cel i sposób przeprowadzania oceny zdolności kredytowej, wskazując jednoznacznie, że powinna ona być dokonywana w interesie konsumenta, aby przeciwdziałać nadmiernemu zadłużeniu.

Najważniejsze zmiany obejmują:

• obowiązek uwzględniania danych z co najmniej dwóch baz,
• zakaz opierania oceny wyłącznie na historii kredytowej,
• konieczność analizy realnego prawdopodobieństwa wykonania zobowiązania.

To podejście wzmacnia znaczenie jakości danych i procesów analitycznych w instytucjach finansowych.

Nowa przesłanka udzielenia kredytu

Projekt wprowadza istotną zmianę w podejściu do decyzji kredytowej. Umowa o kredyt konsumencki będzie mogła zostać zawarta wyłącznie wtedy, gdy wynik oceny zdolności kredytowej wskazuje, że spłata zobowiązania jest prawdopodobna.

Dodatkowo wprowadzono zapis, że Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) może wydawać rekomendacje dotyczące dobrych praktyk w zakresie badania zdolności kredytowej konsumenta.

Nowy projekt (w stosunku do poprzedniej wersji) nie zawieraj już obowiązku złożenia przez konsumenta oświadczenia o dochodach i wydatkach, ani dokumentów potwierdzających udzielone informacje. Oznacza to, że nie będzie zmian w metodologii oceny zdolności kredytowej, której bali się kredytodawcy. W dobie AI, usług AIS i budowania nowoczesnych modeli scoringowych proponowane zapisy nie miałyby pozytywnego wpływu na ocenę zdolności kredytowej.

To rozwiązanie zastępuje wcześniejszy, bardziej restrykcyjny wymóg pewności spłaty całkowitej kwoty kredytu i jest bliższe standardom unijnym.

Obowiązki raportowe do BIK i biur informacji gospodarczej

Projekt utrzymuje obowiązki raportowania informacji o kredytach konsumenckich. Kredytodawcy będą zobowiązani do przekazania informacji o udzieleniu kredytu w terminie 7 dni oraz raportowania zaległości również w terminie 7 dni od ich powstania.

Analogiczne dane trafiają do biur informacji gospodarczej po spełnieniu ustawowych warunków.

Maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu (MPKK)

Projekt nie zmienia mechanizmu obliczania maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu.

Dla kredytów powyżej 30 dni stosuje się wzór: MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)

Dla kredytów krótszych niż 30 dni: MPKK = K × 5%

Utrzymano również zasady dotyczące kolejnych kredytów udzielanych w krótkim okresie oraz odroczeń spłaty.

Nowe zasady dla kart kredytowych

Zmianie ulega sposób liczenia limitu kosztów pozaodsetkowych dla kart kredytowych – zamiast ujęcia miesięcznego wprowadzono ujęcie roczne:

MPKK = L × 24%

Jednocześnie wyłączono z kosztów usługi, które nie są niezbędne do zawarcia lub wykonywania umowy.

Ograniczenia w zakresie zabezpieczeń

Projekt wprowadza limit łącznej wartości zabezpieczeń kredytu. Nie mogą one przekraczać sumy:

• całkowitej kwoty kredytu i maksymalnych odsetek,
• maksymalnych odsetek za opóźnienie (do 6 miesięcy),
• maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu.

To rozwiązanie ma ograniczyć nadmierne zabezpieczanie wierzytelności kosztem konsumenta.

Sankcja kredytu darmowego i darowanego

Zapisy dotyczące sankcji kredytu darmowego zostały utrzymane w aktualnym brzmieniu projektu.  Autor projektu nie uwzględnił uwag uczestników dotyczących szkodliwego dla systemu finansowego charakteru tych zapisów.

Projekt wzmacnia ochronę konsumentów poprzez:

• zakaz stosowania domyślnych zgód i predefiniowanych checkboxów,
• brak zobowiązań konsumenta w przypadku udostępnienia środków bez jego zgody,
• rozszerzenie stosowania sankcji kredytu darmowego, w tym przy wadliwej ocenie zdolności kredytowej.

W zależności od naruszenia konsument może zwrócić kredyt bez kosztów lub z ograniczonymi odsetkami.

Usługi doradcze i wymogi dla instytucji pożyczkowych

Projekt przewiduje, że usługi doradcze mogą być świadczone wyłącznie przez kredytodawcę lub pośrednika. Utrzymano także wymogi dla instytucji pożyczkowych:

• forma spółki kapitałowej z radą nadzorczą,
• minimalny kapitał zakładowy 1 mln zł,
• zakaz finansowania działalności ze środków klientów, emisji obligacji lub nieudokumentowanych źródeł.

Rejestry i nadzór KNF

Wprowadzono obowiązek wpisu do rejestru dodatkowej działalności kredytowej dla podmiotów oferujących odroczone płatności za własne produkty lub usługi.

Rozszerzono również kompetencje nadzorcze KNF, w tym o możliwość publikowania rekomendacji dotyczących oceny zdolności kredytowej.

Co instytucje pożyczkowe powinny zrobić już teraz

Projekt ustawy jasno pokazuje kierunek zmian regulacyjnych, dlatego instytucje pożyczkowe nie powinny odkładać działań dostosowawczych. Kluczowe jest przeprowadzenie audytu modeli biznesowych pod kątem rozszerzonego zakresu ustawy, w szczególności w obszarze produktów odroczonych płatności i niestandardowych zabezpieczeń. Niezbędne będzie również przeprojektowanie procesów oceny zdolności kredytowej – tak, aby uwzględniały dane z wielu źródeł i spełniały nowe wymogi jakościowe.

Równolegle warto zweryfikować obowiązki raportowe, konstrukcję kosztów pozaodsetkowych oraz sposób oferowania produktów powiązanych. W wielu przypadkach konieczne okaże się dostosowanie systemów IT, dokumentacji oraz ścieżek sprzedażowych (w tym eliminacja domyślnych zgód). Podmioty oferujące odroczone płatności powinny także przygotować się do uzyskania wpisu do nowego rejestru działalności kredytowej.

Znaczenie zmian dla rynku finansowego i LendTech

Nowe przepisy mają zostać wdrożone do 20 listopada 2026 r., co daje instytucjom finansowym czas na dostosowanie modeli operacyjnych, systemów i procedur. Zmiany zwiększą poziom ochrony konsumentów oraz przejrzystość rynku, ale jednocześnie podniosą koszty regulacyjne i operacyjne po stronie kredytodawców.

Dla podmiotów działających w modelach cyfrowych i skalowalnych kluczowe będzie odpowiednie zaprojektowanie procesów oceny zdolności kredytowej, raportowania oraz konstrukcji produktów zgodnych z nowymi regulacjami.

W praktyce oznacza to konieczność kompleksowej analizy modeli biznesowych oraz ich zgodności z projektowanymi przepisami. W takich procesach szczególnego znaczenia nabiera wsparcie eksperckie – zarówno na etapie projektowania produktów, jak i relacji z organami nadzorczymi. W tym zakresie wsparcie oferuje radca prawny Monika Macura, specjalizująca się w obszarze Instytucje pożyczkowe – LendTech, Digital Lending, pomagając podmiotom rynku finansowego bezpiecznie przejść przez zmiany regulacyjne i dostosować działalność do nowych wymogów.