UOKiK rozwija narzędzia AI do wykrywania dark patterns

16 marca 2026 r. Prezes UOKiK poinformował o zaawansowanych pracach nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji do zwalczania manipulacyjnych interfejsów, określanych jako dark patterns. Deklaracja ta wpisuje się w szerszy kontekst dynamicznego rozwoju rynku cyfrowego, w którym mechanizmy projektowania ścieżek użytkownika coraz częściej wykorzystują heurystyki i błędy poznawcze w celu wywierania presji zakupowej lub utrudniania rezygnacji z usługi.

Z przedstawionych przez UOKiK informacji wynika, że UOKiK testował w ramach projektu finansowanego ze środków UE m.in. model GPT-4 od OpenAI. Równolegle przeprowadzono analizę kodu źródłowego 100 podejrzanych witryn oraz badanie ponad 300 stron pod kątem interfejsów i skarg konsumenckich. Urząd sięgnął także po testy neuromarketingowe, w tym eye tracking, facial tracking oraz EEG. Taka metodyka wskazuje, że nadzór nad praktykami cyfrowymi ma obejmować nie tylko treść komunikatów, lecz także konstrukcję interfejsu i sposób prowadzenia użytkownika przez proces decyzyjny.

Na celowniku pozostają w szczególności automatyczne dodawanie produktów do koszyka, domyślne zaznaczanie usług dodatkowo płatnych, fałszywe liczniki czasu, ukrywanie przycisków rezygnacji oraz darmowe okresy próbne przechodzące bez ostrzeżenia w płatne subskrypcje. Skala problemu znajduje odzwierciedlenie w danych przytoczonych przez urząd. W grupie osób kupujących online kilka razy w miesiącu 53 proc. uległo presji fałszywych informacji o końcu promocji, 51 proc. komunikatom o ograniczonej dostępności, a 45 proc. licznikom czasu.

Dla sektora FinTech ma to wymiar bezpośredni. Aplikacje finansowe, w tym onboarding, sprzedaż pożyczek, ubezpieczeń czy subskrypcji premium, mogą podlegać zautomatyzowanej kontroli obejmującej zarówno kod źródłowy, jak i ścieżki zakupowe. Oznacza to wzrost znaczenia zgodności projektowania UX/UI z wymaganiami ochrony konsumenta i konieczność weryfikacji, czy mechanizmy konwersyjne nie są kwalifikowane jako praktyki manipulacyjne.

W praktyce ryzyko przesuwa się z pojedynczych skarg na bardziej systemowy nadzór, oparty na narzędziach zdolnych do równoległego badania wielu podmiotów. Dalsze działania po stronie rynku powinny koncentrować się na przeglądzie interfejsów, procesów sprzedażowych i mechanizmów subskrypcyjnych w świetle kierunku nadzorczego sygnalizowanego przez UOKiK.